Хэн юу хэлэв...
О.Оджаргал: Явган хүний зам хамгийн аюулгүй байх ёстой
Хотын стандарт, хяналт газрын орлогч дарга О.Оджаргалтай Улаанбаатар хотын явган хүний зам, дугуйн замын стандартын талаар ярилцлаа.
-Ярилцлагын эхэнд стандартын ач холбогдлын талаарх ойлголтыг хүмүүст өгье. Хотод стандарт яагаад чухал байдаг вэ?
-Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөж буй хууль, дүрэм журам, заавар гэж бий. Эдгээрийг дагалдаж гардаг бас нэгэн баримт бичиг бол стандарт юм. Стандарт гэдэг бол аливаа улс оронд, тухайн хотод иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд нийтээр дагаж мөрдөх хэм хэмжээг тогтоож өгдөг гэсэн үг. Хотод амьдрах дүрэм гэж ойлгож ч болно. Тухайн иргэн өглөө гэрээсээ гараад нийтийн харилцаанд орж эхлэхээс орой гэртээ харих хүртлээ мөрдөж дагадаг дүрэм гэж хэлж болно. Нийтийн тээвэрт биеэ зөв авч явах, бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулахгүй байхаас эхлээд хувь хүний хэм, хэмжээ буюу стандарт эхэлдэг. Хот стандарттай байж улс орны хөгжил яригддаг. Хүмүүс нийгмийн харилцаанд янз бүрийн байдлаар оролцдог. Явган болон дугуйгаар зорчих, машин унаж замын хөдөлгөөнд оролцохоос гадна нийтийн орон сууцанд 22:00 цагаас хойш дуу чимээ гаргахгүй байхаас эхлээд дагаж мөрддөг стандарт олон бий.
Улаанбаатар хотод шилжин ирж амьдарч буй оюутан, залууст энэ бүх хэм, хэмжээг таниулж, танилцуулна гэдэг чинь хотын стандартыг л таниулж байна гэсэн үг. Тэгэхээр стандарт бол хол хөндий зүйл биш нийтээр дагаж мөрдөх хэм хэмжээ л юм.
-Явган болон дугуйн замын стандартыг онцолж ярилцъя. Эхлээд явган хүний замын стандартын тухай ярихгүй юу?
-Нийслэлд явган хүний замаар зорчдоггүй нэг ч хүн байхгүй. Гэрээс гарч, машинаас буугаад л явган хүний замаар зорчиж, зорьсон газартаа хүрдэг. Тэгэхээр явган хүний замын стандарт хамгийн чухал. Явган хүний зам бол хамгийн аюулгүй орчин байх ёстой. Явганаар зорчиж байгаад гэмтэж бэртэх тохиолдол гаргахгүйн тулд аюулгүйн шаардлага нэн түрүүнд тавигдана. Нөгөөтээгүүр тусгай хэрэгцээт иргэдэд зориулсан хэсэг заавал байх учиртай. Авто зам, явган хүний замын уулзвар болон өндөржилтийн зөрүүтэй замд налуу гаргахаас эхлээд харааны бэрхшээлтэй болон тэргэнцэртэй иргэд зорчиход зориулсан стандартыг боловсруулсан. Тэдэнд зориулсан хөтөч хавтан байршуулахаас эхлээд стандартад нарийвчлан заасан байдаг. Хөтөч шар хавтан гэхэд л тасралтгүй үргэлжлэх холбоосоор холбогдсон байх ёстой. Тэгж байж харааны бэрхшээлтэй иргэдэд хөтөч болдог онцлогтой.
Улаанбаатар хотод явган хүний замыг олон төрлийн материалаар хийж байна. Усан суурьт будагтай болон зиг заг хавтан, асфальтан зам гэхчлэн олон төрлийн материалаар хийсэн явган хүний замаар иргэд зорчдог. Тиймээс бид 2020 онд Явган хүний замын стандартыг батлаад Улаанбаатар хотод мөрдөх баримт бичиг болгон гаргасан. Энэхүү стандартын талаарх анхан шатны ойлголт өгөх сургалтуудыг явуулж байгаа. Бүтээн байгуулалтад оролцохдоо аж ахуйн нэгжүүд явган хүний замыг хэрхэн байгуулах вэ гэдэг талаар ойлголт өгч, зөвлөн зааварлаж байна. Энэ хэмжээгээр бүтээн байгуулалтын ажилд орхигдсон, хаягдсан зүйл байдаг бол засаж залж явна гэсэн үг. Хороо, СӨХ, нутгийн захиргааны байгууллагын хэмжээнд сургалт, мэдээлэл өгч байгаа.
-Дугуйн замын хувьд стандарт боловсруулсан уу?
-Дугуйн замын асуудал сүүлийн жилүүдэд илүү эрчимтэй яригдаж байна. Хүүхэд, залуучууд цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх, биеэ чийрэгжүүлэх байдлаар дугуй унах нь элбэгшсэн. Тэр хэрээр дугуйн замын стандартыг хөндөн тавьж байгаа. 2020-2021 онд бид дугуйн зам стандарт нормын дагуу баригдаж байна уу, тэмдэг тэмдэглэгээ байна уу, зорчих урсгалын аюулгүй орчин бүрдсэн үү гэдгийг судалж, шалгасан. Дугуйн зам нь нэг урсгалтай бол дор хаяж 1.5 метр өргөн, эсрэг урсгалтай бол гурван метр өргөн байх ёстой. Мөн дугуйн зогсоол, амрах талбайг бэлдсэн байх ёстой. Хүн багадаа 3-4 км зорчино шүү дээ. Тиймээс хөл цуцах, ядрах нь бий. Ийм үед амрах, утсаар ярих, амны цангааг гаргаж ус уух зэрэг байдлаар түр амсхийх, бусдын хөдөлгөөнд саад болохооргүй зориулалттай зогсоолыг бий болгох учиртай.
Нийслэлд Таван шараас Офицеруудын ордон хүртэл дугуйн зам байгуулж байгаа. Энэ ажилд захиалагчийн хяналт тавьж, дугуйн замын төлөвлөлт, хучилтад тавигдах шаардлагад зөвлөгөө өгөх, явцын хяналтыг хамтран хэрэгжүүлэх, гарч болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, стандарт норм зөрчигдөх, орц найрлага нь дутмаг байх юм бол зөвлөн туслах үйлчилгээ үзүүлж, илэрсэн зөрчил дутагдлыг газар дээр нь арилгуулах зэргээр ажиллаж байна. Энэ бүхнийг “Дугуйн замын төлөвлөлт, хучилтад тавигдах шаардлага”, “Явган хүний зам талбайн төлөвлөлтөд тавигдах техникийн ерөнхий шаардлага” болон Нийслэлийн Засаг даргын 2020 оны А/456, 2021 оны А/276 дугаар захирамжийн хүрээнд хийж хэрэгжүүлж байна.
Ирэх жилүүдэд хийж, хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээнд явган хүний болон дугуйн замыг хэрхэн тавих вэ, ямар материал ашиглах уу, тухайн компани техник технологи, хүн хүчний хувьд ямар хүчин чадалтай байх уу гэхчлэн бүгдийг дээрх стандартын баримт бичигт тусгасан.
-Энэ бүх шаардлага, стандартыг хангуулахад тулгардаг бэрхшээл юу вэ?
-Анхан шатанд ажлын зураг гарч, магадлалаар төсөв батлагдаж, үүний дараа сонгон шалгаруулдаг. Хамгийн эхэнд ажлын зураг зөв гарах ёстой. Сонгон шалгаруулалтад зураг төсөвт тусгагдсан даалгаврыг хийж гүйцэтгэх хүчин чадал бүхий компанийг сонгох учиртай. Ингээд тухайн компани ажилдаа ороход зохиогчийн дүгнэлт буюу авторын хяналт маш чухал. Авторын хяналтыг тогтмол хийж, хэрэгжүүлэх ёстой. Мөн захиалагчийн хяналтыг тогтмол хийж, журнал дээр хөтөлж, баталгаажуулах ёстой. Энэ бүхний үр дүнд стандарт шаардлагад нийцсэн, аюулгүй орчинг бүрдүүлсэн, үр өгөөжтэй ажил болох юм.
-Улаанбаатар хотод стандарт шаардлага хангасан, иж бүрэн тохижуулсан явган хүний болон дугуйн зам хэр олон байна вэ?
-Дээр дурдсан Таван шараас Офицеруудын ордон хүртэлх дугуйн зам бол стандарт шаардлага бүрэн хангасан зам. Хэвтээ тэмдэг, тэмдэглэгээнээс эхлээд стандартын дагуу хийгдсэн. Явган хүний замын хувьд Москва хороолол, Өнөрийн гудамж орчимд зөвшөөрөлгүй гарааш буулгаж, газар чөлөөлсөн талбайд бий болгосон ногоон байгууламж, явган хүний зам стандартын дагуу хийгдсэн.
-Зөвшөөрөлгүй гараашийг буулгаж, газар чөлөөлсөн нь иргэдийн талархлыг хүлээсэн. Иргэд та бүхэнд хандаж хэрхэн санал, санаачилга гаргах боломжтой вэ?
-Бид стандартын баримт бичгийг нутгийн захиргааны байгууллагуудад хүргүүлэхийн сацуу энэ жил боловсруулсан 22 бүлгийн 97 баримт бичгээ байгууллагынхаа вэб сайт, пэйж хуудсанд байршуулсан. Иргэд тэр бүхэнтэй танилцаж, санал өгөх бүрэн боломжтой. Иргэдийн саналыг судалж, боломжит саналыг бид дараа дараагийн баримт бичгүүдэд тусгадаг.
-Стандартын баримт бичгийг боловсруулахдаа гадаадын улс орны адил төстэй баримт бичгийг давхар судалдаг байх. Энэ талаар сонирхуулбал?
-Монгол цаг уурын хувьд онцлогтой, дөрвөн улиралтай, эрс тэс уур амьсгалтай. Хийж, хэрэгжүүлж буй ажилд маань дөрвөн улирлын нөхцөлд тохирсон, халуун, хүйтэнд тэсвэртэй байхаас эхлээд чанар, стандартын өндөр шаардлага тулгардаг. Бид бусад улс орны жишгийг харахдаа ижил цаг ууртай, Канад, Швед зэрэг өндөр хөгжилтэй орны туршлагыг судалдаг. Зөвхөн дотоодын үндэсний MNS стандартыг судлахаас гадна өндөр хөгжилтэй орнууд стандартыг юунаас эхэлж байгаа, иргэдэд стандартыг хэрхэн хүргэж байгааг байнга тусгадаг.
НИЙСЛЭЛИЙН СУРГАЛТ, СУДАЛГАА, ОЛОН НИЙТТЭЙ ХАРИЛЦАХ ГАЗАР
Хэн юу хэлэв...
Өглөөний нарыг унтаж алдаж, оройн харанхуйд тог цахилгаан худалдаж авсаар байх уу?
Зуны улиралд Улаанбаатарт нар өглөө 04:59 цагт мандаж, орой 20:40 цагт жаргаж байна. Өөрөөр хэлбэл байгалийн гэрэл өглөө эрт аль хэдийнэ хотыг гэрэлтүүлж эхэлдэг. Гэвч энэ үед олонх хүн унтаж байдаг. Харин орой 20:00 цагаас хойш айл өрх, үйлчилгээний байгууллага, хотын орчин даяараа гэрэл чийдэнгээ асааж эхэлдэг.
Эндээс маш энгийн атлаа бодлогын түвшинд ярих ёстой асуулт гарч ирнэ.
Бид өглөө 05:00-07:00 цагийн хооронд үнэгүй тусаж буй нарны гэрлийг бодитоор ашиглаж чадаж байна уу? Эсвэл оройн 20:00-22:00 цагийн харанхуйг улс даяараа цахилгаанаар нөхөж, байгалийн үнэгүй эрчим хүчийг унтаж өнгөрөөж байна уу?
Эрчим хүчний хэмнэлтийн тухай ярихдаа бид ихэвчлэн цахилгаан станц, импорт, оргил ачаалал, дамжуулах сүлжээ зэрэг том ойлголтыг ярьдаг. Гэвч бодит амьдрал дээр хамгийн өргөн хэрэглээ айл өрх бүрт, байгууллага бүрт, өрөө тасалгаа бүрт зэрэг үүсдэг жижиг жижиг асаалтаас бүрддэг.
Гал тогооны гэрэл, зочны өрөөний гэрэл, хүүхдийн өрөө, ариун цэврийн өрөө, орц, лифт, дэлгүүрийн хаяг, үйлчилгээний газрын гадна дотор гэрэлтүүлэг, гудамж талбайн гэрэл гээд анзаарагдахгүй хэрэглээ нийлээд маш том ачаалал болдог.
Хэрэв нар 20:00 цагийн орчимд жаргаж, хүмүүс шөнө дунд хүртэл сэрүүн байвал айл өрхүүд ойролцоогоор дөрвөн цагийн турш гэрэл асааж хэрэглэнэ. Харин цагийн зохицуулалт хийж, оройн нарны гэрлийг 22:00 цагийн орчим хүртэл ашиглах боломжтой болбол энэ хугацаа хоёр цаг болж багасна. Энэ нь зөвхөн нэг айлын нэг чийдэнгийн тухай асуудал биш. Хот даяар, айл өрх бүрт, байгууллага үйлчилгээ бүрт зэрэг үүсдэг хэрэглээний тухай асуудал юм.
Өөрөөр хэлбэл өглөөний нар унтаж өнгөрөх гэрэл болж, оройн харанхуй цахилгаанаар худалдаж авдаг цаг болж байна. Энэ бол эрчим хүчний бодлогын хувьд зайлшгүй тооцож үзэх ёстой өнцөг.
Гэхдээ энэ асуудал зөвхөн цахилгааны хэмнэлтээр хязгаарлагдахгүй. Оройн нар гэдэг бол гэр бүлийн цаг юм.
Харанхуй эрт болохоор айлын амьдрал өрөө өрөөндөө салдаг. Хүүхэд нэг өрөөнд, эцэг эх өөр өрөөнд, нэг нь утсаа оролдож, нөгөө нь зурагт үзэж, гэр бүлийн хамтын цаг багасдаг. Харин 22:00 цаг хүртэл гэгээтэй байвал гэр бүл хамт алхах, хүүхэдтэйгээ тоглох, ахмад настнаа салхилуулах, хөршүүд уулзах, иргэд гадаа идэвхтэй байх боломж нэмэгдэнэ.
Оройн гэрэл бол зөвхөн нарны тусгал биш. Энэ бол гэр бүлийн харилцаа, хүүхдийн хөдөлгөөн, иргэдийн аюулгүй байдал, хотын амьдралын чанар, сэтгэл санааны тав тухтай шууд холбоотой нийгмийн үнэт цаг юм.
Мөн энэ зохицуулалт бизнесийн байгууллагуудад ч бодит үр ашигтай. Дэлгүүр, кафе, ресторан, үйлчилгээний газруудын хамгийн идэвхтэй цаг ихэвчлэн орой байдаг. Хүмүүс ажлаа тараад худалдан авалт хийх, хооллох, гэр бүлээрээ гадуур гарах, алхах, үйлчилгээ авах нь нэмэгддэг.
Гэтэл харанхуй эрт болохоор үйлчилгээний байгууллагууд гадна хаяг, заал, үүд, шат, агуулах, хамгаалалтын гэрэлтүүлэг, гаднах талбайн гэрлээ зэрэг асаана. Энэ нь тухайн байгууллагын тог ашиглалт, гэрэлтүүлгийн зардлыг нэмэгдүүлдэг. Харин оройн гэгээ урт байвал гэрэлтүүлгийн хэрэглээ тодорхой хэмжээгээр багасч, үйлчлүүлэгчийн урсгал хадгалагдах хугацаа уртасна.
Өөрөөр хэлбэл оройн нар бол айл өрхийн хэмнэлт төдийгүй жижиг дунд бизнес, үйлчилгээний байгууллагын ашигт ажиллагааг дэмжих байгалийн үнэгүй нөөц юм. Хүмүүс харанхуй болохоор гэр рүүгээ яарах нь нэмэгддэг бол гэгээтэй орой үйлчилгээ авах, дэлгүүр хэсэх, хүүхэдтэйгээ гадуур алхах, гэр бүлээрээ цаг өнгөрүүлэх боломж илүү уртасдаг.
Ингээд харахад цагийн зохицуулалт гэдэг нь зүгээр нэг цагийн зүү урагшлуулах тухай асуудал биш юм. Энэ бол өглөө ашиглагдахгүй өнгөрч буй нарны гэрлийг оройн хамгийн идэвхтэй, хамгийн хэрэгтэй цагт шилжүүлэн ашиглах тухай асуудал юм.
Үүний үр дүн нь олон талтай байж болно. Айл өрхийн гэрэлтүүлгийн хэрэглээ буурна. Хотын оройн цахилгааны ачаалал багасна. Бизнесийн байгууллагуудын гэрэлд зарцуулах зардал тодорхой хэмжээгээр хэмнэгдэнэ. Үйлчилгээний байгууллагуудын ажиллах, ашиг олох боломжтой идэвхтэй цаг уртасна. Гэр бүл хамт байх, хүүхэд гадаа тоглох, иргэд алхах, хот амьдрах цаг нэмэгдэнэ.
Мэдээж цагийн хөдөлгөөн хийх эсэх асуудалд шууд шийдвэр гаргахын өмнө бодит тооцоо хэрэгтэй. 05:00-07:00 цагийн хооронд ашиглагдахгүй өнгөрч буй байгалийн гэрэл, 20:00-22:00 цагийн хооронд үүсэж буй цахилгаан хэрэглээ, айл өрхийн гэрэлтүүлэг, бизнесийн байгууллагуудын зардал, хотын гэрэлтүүлэг, оргил ачаалалд үзүүлэх нөлөөг нарийвчлан судлах шаардлагатай.
Гэхдээ нэг зүйл тодорхой. Эрчим хүчний хэмнэлт ярьдаг улс байгалийн үнэгүй гэрлийг хэрхэн зөв ашиглаж байгаагаа заавал эргэн харах ёстой.
Нар өглөө эрт мандаж, хүмүүс унтаж байх хооронд гэрэл дэмий урсаж, харин оройн идэвхтэй цагт айл өрх, бизнесийн байгууллага, хот даяараа цахилгаан гэрэл рүү шилжиж байгаа бол энэ нь бодлогын түвшинд ярих асуудал мөн.
Бид өглөөний нарыг унтаж алдаад, оройн харанхуйг цахилгаанаар худалдаж авсаар байх уу? Эсвэл байгалийн гэрлийг хүний амьдралын хамгийн хэрэгтэй цагтай нь уялдуулж ашиглах уу?
Энэ бол зөвхөн цагийн зүүний тухай маргаан биш. Энэ бол эрчим хүч, гэр бүл, бизнес, хотын амьдралын чанарын тухай асуудал юм.
Хэн юу хэлэв...
Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигчийн сонсголыг энэ сарын 22-нд зохион байгуулна
УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2026 оны зургаадугаар сарын 02-ны өдрийн хуралдаанаар Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигчийг сонгон шалгаруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг хэлэлцлээ.
УИХ-аас Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнээр нэр дэвшүүлэн томилогдож ажиллаж байсан С.Алтанцэцэг, В.Бат-Эрдэнэ, Д.Батсүх нарын бүрэн эрхийн хугацаа дуусгавар болсонтой холбогдуулан нэр дэвшигчийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг ажилласан юм.
Ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг ажлын хэсгийн ахлагч, Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Баярбаатар танилцууллаа. Тэрбээр, сонгон шалгаруулалтын зарыг Parliament.mn болон олон нийтийн цахим хуудсаар нийтэлсний дагуу 19 төрийн бус байгууллагаас нэр дэвшигчийн материалыг ирүүлсэн талаар мэдээлэв.
Төрийн байгуулалтын байнгын хороо нэр дэвшигчдийн материалтай холбогдуулан Төрийн албаны зөвлөл, Авлигатай тэмцэх газар, Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газраас шаардлагатай лавлагаа, мэдээллийг авчээ.
Ажлын хэсэг нийт гурван удаа хуралдаж, “Ажлын хэсгийн ажиллах түр журам”-ыг батлан мөрдсөн бөгөөд нэр дэвшигчдийн мэргэжил, нэр дэвшүүлсэн төрийн бус байгууллагын үйл ажиллагааны чиглэл, хуульд заасан шаардлагыг хангаж буй эсэхийг харгалзан үзсэн байна.
Сонгон шалгаруулалтын дүнд нийт 19 нэр дэвшигчээс 10 нэр дэвшигчийг Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хууль болон холбогдох хууль, журмын шаардлагыг хангаагүй үндэслэлээр хасаж, үлдсэн 9 нэр дэвшигчийг шаардлага хангасан гэж дүгнэжээ.
Хуралдаанаар мөн нэр дэвшигчийн сонсголын тов тогтоох, сонсгол даргалагчийг сонгох тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигч Э.Адъяасүрэн, Ж.Билэгсайхан, Д.Наранцэцэг, Д.Мягмарсүрэн, С.Од-Эрдэнэ, Б.Энэрэлт, Л.Энхжин, Г.Энхбаяр, М.Төрманлай, Д.Гүн-Үйлс, Ч.Батцэнгэл нартай хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг 2026 оны зургаадугаар сарын 22-ны өдөр зохион байгуулахаар тогтлоо.
Мөн нэр дэвшигчийн сонсгол даргалагчаар Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхарыг сонгох тухай тогтоолын төслийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжиж, эцэслэн баталсан байна.
Хэн юу хэлэв...
Л.Чинбат: Хүн сонирхож, сэтгэл зүрхээ зориулсан зүйлдээ л амжилт гаргадаг
Эх сурвалж: "Онцгой мэдээ" сонин
-
Дэлхий нийтээр..2026/03/06
Ерөнхий сайд татварын орчныг тогтвортой байлгаж, улаанбуудайн дотоодын зах зээли...
-
Дэлхий нийтээр..2023/05/30
УИХ: Чуулганы нэгдсэн хуралдаан болно
-
Дэлхий нийтээр..2026/03/06
“Ухаалаг хот”-ыг хөгжүүлэхэд Япон улстай хамтран ажиллана
-
Тод зураг2019/10/01
Өнөөдөр цахилгаан шугам тоноглолд засвар үйлчилгээ хийх хуваарь